बेथानचोकलाई चिनाउने मेरो यात्रा

-कमल नेपाल

म कमल नेपाल, माउण्ट महाभारत होमस्टे एण्ड रिट्रिट फार्मको सञ्चालक हुँ। यसका साथै म माउण्ट महाभारत इको अर्गानिक फार्मको पनि सञ्चालक हुँ। म नेपाल सरकारद्वारा मान्यताप्राप्त ट्रेकिङ गाइड पनि हुँ र समय–समयमा पर्यटनसम्बन्धी विषयहरूमा लेखन गर्दै आइरहेको छु।

पर्यटन क्षेत्रमा पूर्ण रूपमा समर्पित हुनुअघि म एक अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थामा डाटाबेस अपरेटरका रूपमा कार्यरत थिएँ। त्यसका साथै म पत्रकारिता र सूचना प्रविधि क्षेत्रमा पनि संलग्न थिएँ। नेपालका विभिन्न भू–भागहरू घुम्ने क्रममा मैले आफ्नै जन्मभूमि—साविक ढुंखर्क र हालको बेथानचोक क्षेत्रमा ठूलो पर्यटकीय सम्भावना देखेँ। त्यही सम्भावनाले मलाई जागिर छाडेर आफ्नै गाउँ फर्कन प्रेरित गर्‍यो। त्यसयता म बेथानचोकमा कृषि, पर्यटन र स्थानीय सम्भावनाहरूलाई व्यावसायिक तथा सामाजिक रूपमा प्रवर्द्धन गर्ने कार्यमा निरन्तर लागिरहेको छु।

मेरो बाल्यकाल महाभारत पर्वत, घना जंगल, स्थानीय खोला, झरना, खेतबारी र ग्रामीण जीवनशैलीसँग गहिरो रूपमा जोडिएको थियो। अभिभावक, स्थानीय गाउँलेहरू र साथीभाइहरूसँग घाँस, दाउरा र पत्कर लिन म ती जंगल, डाँडा, खोला र झरनाहरूमा जाने गर्थें। आज तिनै ठाउँहरू मेरो पर्यटन यात्राका मुख्य गन्तव्य बनेका छन्। बाल्यकालमा दैनिक घरायसी आवश्यकता पूरा गर्न पुग्ने ती स्थानहरूमा अहिले म स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाहरूलाई घुमाउन लैजाने गरेको छु। यस अर्थमा मेरो पर्यटन यात्रा केवल व्यवसाय मात्र होइन; यो मेरो बाल्यकाल, मेरो माटो, मेरा सम्झना र मेरो पहिचानसँग जोडिएको जीवनयात्रा हो।

सन् २०१५ सम्म बेथानचोक, विशेषगरी ढुंखर्क क्षेत्रमा होटल वा व्यवस्थित पर्यटकीय सेवा थिएन। स्थानीय चिया तथा खाजा पसलहरूले यात्रुहरूलाई खाना खुवाउने गर्थे। टाढाका पहाडी क्षेत्रबाट खुवा र कुच्चो बोकेर आउने भरियाहरू तथा स्थानीय बजारमा टाढाबाट किराना सामान किन्न आउने मानिसहरू त्यहीँ बास बस्ने गर्थे। गाउँमा सुन्दर प्रकृति, अग्ला डाँडा, शान्त वातावरण र मनमोहक दृश्यहरू भए पनि पर्यटकका लागि आवश्यक व्यवस्थित सेवा संरचना थिएन।

बाल्यकालदेखि नै मलाई सञ्चारमाध्यमप्रति गहिरो चासो थियो। रेडियो नेपाल वा पत्रपत्रिकामा मेरो गाउँको नाम वा स्थानीय समाचार आउँदा म अत्यन्त खुसी हुन्थेँ। बेथानचोकको पर्यटन विकासका लागि केही अग्रजहरूले गरेका प्रयासहरू पनि मैले नजिकबाट नियालिरहेको थिएँ। तर तीमध्ये धेरै गतिविधिहरू समाचारमा मात्र सीमित हुन्थे। सबैले बेथानचोक, ढुंखर्क र नारायणस्थानको सम्भावनाबारे कुरा गर्थे, तर गाउँमै पर्यटकका लागि वास्तविक सेवा सुविधा थिएन।

यही परिस्थितिमा मैले कम लगानीमा पर्यटन कसरी सुरु गर्न सकिन्छ भनेर खोजी गर्न थालेँ। त्यस क्रममा मलाई होमस्टे अवधारणा उपयुक्त बाटो लाग्यो। अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्थामा काम गरिरहँदा नै मैले वेबसाइट बनाएर होमस्टेको प्रचार सुरु गरिसकेको थिएँ। आफ्नै प्रयासबाट केही विदेशी पाहुनाको बुकिङ आउन थालेपछि मैले जागिर छाडेर गाउँ फर्कने निर्णय गरेँ।

सुरुमा गाउँमा पर्यटन व्यवसाय सुरु गर्छु भन्दा धेरैले मलाई विश्वास गरेनन्। आफ्नै परिवारका केही सदस्यहरू पनि यो काम सफल हुन्छ भन्ने कुरामा ढुक्क थिएनन्। हाम्रो समाजमा कसैले नयाँ काम सुरु गर्दा त्यो काम पूर्ण रूपमा सफल नहुन्जेलसम्म कहिलेकाहीँ उसलाई पागल वा अनौठो मान्छेझैँ हेर्ने गरिन्छ। तर म आलोचनाबाट निराश भइनँ। स्थानीय पर्यटनको विकास र विस्तारका लागि म निरन्तर समर्पणका साथ लागिरहेँ।

समाजका लागि केही नयाँ गरेर देखाउने मेरो अठोट अझ बलियो हुँदै गयो। म सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय थिएँ। होमस्टेमा आएका विदेशी पाहुनाहरू, घर र खेतबारीमा भएका काम, स्थानीय क्षेत्रहरूको भ्रमण र गाउँको प्राकृतिक सौन्दर्यका तस्वीरहरू सामाजिक सञ्जालमा राख्न थालेँ। ती पोस्टहरूले सामाजिक सञ्जालमा राम्रो चर्चा पाए। राष्ट्रिय मूलधारका सञ्चारमाध्यमहरूले पनि ती गतिविधिहरू प्रकाशित गर्न थाले, जसले मलाई अझ धेरै हौसला दियो।

मैले सन् २०१३ बाट सुरु गरेको प्रचार–प्रसारको परिणाम सन् २०१५ सम्म आइपुग्दा स्पष्ट देखिन थाल्यो। स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाहरूको आगमन बढ्दै गयो। आजसम्म होमस्टे, हाइकिङ, क्याम्पिङ र ट्रेकिङ सेवामार्फत १,००० भन्दा बढी विदेशी पाहुना र १०,००० भन्दा बढी स्वदेशी पाहुनालाई सेवा दिन पाएकोमा म अत्यन्त खुसी छु।

यो यात्राले मेरो परिवारमा पनि ठूलो परिवर्तन ल्यायो। कुनै समय अंग्रेजी बोल्न डराउने मेरो परिवार आज विश्वभरबाट आएका पाहुनाहरूसँग आत्मीय रूपमा भलाकुसारी गर्न सक्ने भएको छ। पाहुनाहरूसँगको संवाद, सांस्कृतिक आदान–प्रदान र मैत्रीपूर्ण सम्बन्धले हाम्रो परिवारको सोच, आत्मविश्वास र जीवनशैलीमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याएको छ। होमस्टेले हाम्रो परिवारलाई आर्थिक रूपमा मात्र होइन, मानसिक, सामाजिक र सांस्कृतिक रूपमा पनि बलियो बनाएको छ।

सुरुका दिनहरूमा मैले अरू गाउँलेहरूलाई पनि होमस्टे स्थापना गर्न प्रोत्साहित गरेँ। मैले उनीहरूलाई सल्लाह मात्र दिइनँ, स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाहरू पनि पठाएर सहयोग गरेँ। आज यस क्षेत्रमा होटल, होमस्टे, फार्मस्टे र रिसोर्टहरूको संख्या २० भन्दा बढी पुगेको छ। अहिले समाजले बुझ्न थालेको छ कि कहिल्यै मेरो “पागलपन” ठानिएको कुरा वास्तवमा बेथानचोकको भविष्यप्रतिको मेरो विश्वास थियो।

बेथानचोकको पर्यटन विकासमा मैले माउण्ट महाभारत, गजराम पर्वत, रक्की माउन्टेन, नारायण खोला, तीनतले झरना र विशेषगरी रतन खोला झरनाको प्रचार–प्रसारमा निरन्तर योगदान पुर्‍याएको छु। यी स्थानहरूको प्राकृतिक सौन्दर्य, साहसिक सम्भावना र स्थानीय पहिचानलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन मैले आफ्नो समय, श्रम र स्रोत समर्पित गरेको छु।

निश्चय नै, बेथानचोक जस्तो सुन्दर ठाउँ एक दिन पर्यटकीय गन्तव्य बन्ने नै थियो। तर मेरो विश्वास छ—मेरो व्यक्तिगत प्रयास, निरन्तर प्रचार–प्रसार र जोखिम मोलेर सुरु गरिएको यो पर्यटन यात्राले यस क्षेत्रलाई पहिचान दिलाउन, पर्यटकीय गतिविधि बढाउन र स्थानीय सेवा संरचना विकास गर्न अपेक्षाभन्दा धेरै चाँडो महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

एक दशकभन्दा लामो अनुभवले मलाई अझ धेरै ऊर्जा दिएको छ। आउँदा दिनहरूमा बेथानचोकको सुन्दर प्रकृति, राजसी दृश्यावलोकन, अर्गानिक जीवनशैली र स्थानीय संस्कृतिलाई आधार बनाएर यस क्षेत्रलाई वेलनेस पर्यटन, रिट्रिट, योग तथा ध्यान, क्याम्पिङ र आध्यात्मिक विश्रामस्थलका रूपमा विकास गर्ने मेरो दृढ प्रतिबद्धता छ।

यही लक्ष्यका साथ म दानमा आधारित रिट्रिट सेवा र समुदायमैत्री पर्यटनको अवधारणालाई अगाडि बढाइरहेको छु। नेपाल तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण शुभेच्छुक, पाहुना, मित्र तथा समर्थकहरूलाई यस अभियानमा साथ, सहयोग र सद्भावका लागि हार्दिक अपिल गर्दछु।

यहाँको पर्यटन विकास र बढ्दो पर्यटकीय चहलपहल देख्दा म धेरै खुसी छु, तर केही कुराले मलाई गहिरो रूपमा दुःखी पनि बनाएको छ। बेथानचोक र महाभारत क्षेत्रमा पर्यटकहरूको संख्या बढेसँगै केही आगन्तुकहरूले जथाभावी फोहोर, प्लास्टिक र सिसाका बोतल फाल्ने, मन्दिर तथा पवित्र स्थल वरपर मदिरा सेवन गर्ने, अशोभनीय र अपाच्य भाषा प्रयोग गर्ने तथा त्यस्ता पवित्र स्थानमा निषेधित मासु पोल्ने जस्ता गतिविधि गरेको देख्दा मेरो मन खिन्न हुन्छ। यस्ता व्यवहार हाम्रो प्रकृति, संस्कृति, आस्था र स्थानीय मूल्य–मान्यताविरुद्ध छन्। त्यसैले म सम्पूर्ण आगन्तुक, स्थानीय समुदाय, पर्यटन व्यवसायी र सरोकारवालाहरूलाई यस्ता गतिविधि रोक्न र बेथानचोक–महाभारत क्षेत्रलाई स्वच्छ, शान्त, पवित्र र सम्मानित गन्तव्यका रूपमा जोगाउन हार्दिक अनुरोध गर्दछु। यदि हाम्रा गतिविधिले प्रकृति मातालाई कुनै पीडा पुर्‍याएको छ भने म गहिरो आत्मग्लानिसहित विनम्र रूपमा क्षमा याचना गर्दछु।

“हे प्रकृति माता, हामीले गरेका भूलहरूबाट तपाईंलाई चोट पुगेको छ भने म हृदयको गहिराइदेखि क्षमा माग्दछु।”

बेथानचोक केवल एउटा ठाउँ होइन; यो प्रकृति, संस्कृति, कृषि, आत्मीयता र सम्भावनाको संगम हो। म यही माटोबाट, यही समुदायसँगै जोडिएर, यस क्षेत्रको विकासका लागि निरन्तर काम गरिरहने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु।

कमल नेपाल
सञ्चालक, माउण्ट महाभारत होमस्टे एण्ड रिट्रिट फार्म
ट्रेकिङ गाइड, बेथानचोक–०३, ढुंखर्क, काभ्रे, नेपाल